Zakończenie kariery sportowej: jak przygotować się na nowy etap?

Co dzieje się, gdy gasną światła reflektorów i kończy się sportowa kariera? Nagle znika dokładny plan dnia, nie ma kalendarza przygotowań, nie ma bliższych i dalszych celów. Coś, co do tej pory decydowało o tym, jak wygląda większość dni znika. Były już sportowiec budzi się w nowej rzeczywistości. Takiej, w której trudno się odnaleźć. Takiej, która wymaga wymyślenia siebie na nowo. Jak przygotować się do zakończenia kariery? Jakie wyzwania psychologiczne czekają na byłego zawodnika po zakończeniu kariery? Jak znaleźć nową ścieżkę zawodową po zakończeniu kariery? Jak sportowcy budują tożsamość po zakończeniu kariery. Poszukajmy odpowiedzi.

Z tego wpisu dowiesz się:

• jak przygotować się do zakończenia kariery sportowej,
• jak radzić sobie z depresją po zakończeniu kariery sportowej,
• jak znaleźć nową ścieżkę zawodową po zakończeniu kariery sportowej,
• jaka jest rola psychologa sportu/psychoterapeuty w procesie zakończenia kariery,
• jak sportowcy radzą sobie z końcem kariery,
• jak może wyglądać przygotowanie mentalne do zakończenia kariery sportowej.
• jak sportowcy budują tożsamość po zakończeniu kariery.

Wyzwania psychologiczne po zakończeniu kariery sportowej

Dla każdego sportowca przychodzi moment, w którym zaczyna się życie po sporcie. To ogromna zmiana rzeczywistości. Sportowcy funkcjonują według starannie zaplanowanych cyklów treningowych, większą część ich dnia zajmują treningi i inne aktywności mające poprawić ich formę. Człowiek nagle ma czas. Czas, którego wcześniej nie było. Teraz trzeba go zagospodarować, ale jak? Przecież przez lata jedynym planem był plan treningowy, a jedynym celem – medal. Nagle znika rytm wyznaczany przez starty, stres przed zawodami, euforia po zwycięstwie i gorycz porażki. Znika też poczucie, że jest się kimś wyjątkowym, że należy się do elity. Zostaje pustka, którą trzeba wypełnić nowymi pasjami, nowymi celami, nową tożsamością. I choć ciało wciąż pamięta smak wysiłku, to umysł musi nauczyć się żyć bez adrenaliny, bez rywalizacji, bez poczucia, że jest się na szczycie. To nie jest łatwe, to jest rewolucja.

Nic więc dziwnego, że tego momentu obawiają się sportowcy. Mam tu myśli sportowców w każdym wieku. Bo niezależnie, czy kończy się karierę mając 30-40 lat, czy mając 20 lat, to zawsze wymagający proces.

Zakończenie kariery sportowej i depresja u sportowców

Na Twitterze Marek Plawgo napisał, że cierpi na depresję. To kolejna osoba ze świata wielkiego sportu, która przyznaje się, że zmaga się z tą ciężką chorobą. Depresja nadal nie mieści się w naszym obrazie sportowca. W końcu jak ktoś, kto na co dzień radzi sobie z ogromną presją, zawodami, rozłąką może chorować na chorobę często tłumaczoną słabością, nudą czy użalaniem się nad sobą? Niestety, wiele takich komentarzy można znaleźć w sieci.

Takie publiczne wyznanie to ogromny krok w stronę zmiany sposobu, w jaki widzimy depresję. To choroba, jak każda inna – trzeba ją leczyć, ale można wyjść z tej walki zwycięsko. To nie wymysł, nie sposób by zwrócić na siebie uwagę czy wynik nudy.  Jak radzić sobie z depresją po zakończeniu kariery? Depresja to przede wszystkim choroba, którą można wyleczyć. Najlepszym wyborem w tym przypadku będzie udanie się do psychoterapeuty. W leczeniu depresji skutecznymi podejściami jest terapia poznawczo-behawioralna oraz nurty tzw. 3.fali np. ACT. Nie wahaj się w takim momencie szukać pomocy. To stan, z którego można wyjść i na nowo cieszyć się życiem.

Tweet Marka Plawgo zwraca uwagę na jeszcze jeden problem – koniec kariery sportowej i wyzwania, jakie stają przed zawodnikiem schodzącym ze sportowej sceny. To temat, któremu poświęca się coraz więcej uwagi, a psychologia sportu nie tylko wspiera zawodnika podczas kariery, ale także przygotowuje go do jej zakończenia.

Na początek garść statystyk: jak pokazują badania 53% sportowców zastanawia się nad kolejnymi ścieżkami zawodowymi po rezygnacji z profesjonalnego uprawiania sportu. Tylko 39% z nich dokładnie planuje, co będzie robić dalej. Posiadanie alternatywnych dróg rozwoju czy planu B jest ważne także w przypadku młodych sportowców. Niestety trzeba być gotowym na takie nieszczęścia jak kontuzja wykluczająca z zawodowej rywalizacji.

Więcej o depresji i jej postaci w sporcie przeczytasz w tym artykule

Jak sportowcy radzą sobie z końcem kariery?

Marek Plawgo to nie jedyny przykład zakończenia sportowej kariery, który nie był prosty:

• Amerykańska pływaczka Miss Franklin wielokrotna medalistka olimpijska, zakończyła karierę w wieku 23 lat z powodu problemów zdrowotnych. W swoich publicznych wypowiedziach opisywała, jak trudne było dla niej pogodzenie się z końcem kariery i jak mocno wpłynęły na nią problemy zdrowotne.
• Brytyjska lekkoatletka Kelly Holmes dwukrotna złota medalistka olimpijska, przez wiele lat zmagała się z depresją, co miało wpływ na jej karierę i życie po jej zakończeniu.
• Australijska tenisistka Ashleigh Barty liderka światowego rankingu, zaskoczyła świat, ogłaszając zakończenie kariery w wieku 25 lat. W swoich wypowiedziach podkreślała, że potrzebuje odpoczynku i chce poświęcić się innym pasjom.
• Belgijski piłkarz Eden Hazard zakończył karierę w roku 2023. Opowiadał o tym jak ciężko jest mu się pogodzić z tym że jego ciało nie jest w stanie sprostać wymaganiom zawodowego sportu.

Dlaczego kończenie kariery sportowej jest tak trudne?

Profesjonalny sport to nie praca przez 8 godzin dziennie.  To czas poświeceń, wyjazdów, rozłąki, w którym wolnych dni jest naprawdę niewiele. Wymaga rezygnacji czy zredukowania innych aktywności, np. rodzinnych czy przyjacielskich do minimum. Kiedy każdą wolną chwilę poświęcasz na treningu, nie masz wiele czasu na naukę, studia czy rozwijanie się w innych obszarach. Dlatego, gdy kończysz rywalizację, możesz nie wiedzieć, co dalej.  Przecież dawno nie miałeś tyle czasu do zagospodarowania. Jesteś przyzwyczajony do szybkiego tempa życia, a ono nagle zwalnia. Jest wielu sportowców, którzy z zawodników stają trenerami, dziennikarzami, komentatorami czy angażują się w pracę z dziećmi. Tym samym zostają przy swojej dyscyplinie, tylko już w innej roli.

Pozytywnymi przykładami zawodników, którzy znaleźli swoją drogę na nowo są:

• Shaquille O’Neal:Były koszykarz NBA, po zakończeniu kariery stał się popularnym komentatorem sportowym, biznesmenem i aktorem. Jego wszechstronność i charyzma pozwoliły mu na zbudowanie nowej, udanej ścieżki zawodowej. O’Neal z powodzeniem wykorzystał swoją popularność i umiejętności biznesowe, stając się rozpoznawalną postacią w mediach i świecie biznesu.
• George Weah: Były piłkarz, zdobywca Złotej Piłki, po zakończeniu kariery zaangażował się w politykę. W 2018 roku został prezydentem Liberii, co pokazuje, że sportowcy mogą z powodzeniem realizować się w zupełnie nowych obszarach. Weah udowodnił, że sportowcy mogą mieć realny wpływ na politykę i społeczeństwo.
• Justyna Kowalczyk: Polska biegaczka narciarska, po zakończeniu kariery sportowej nie zerwała ze sportem, została trenerem. Oprócz tego realizuje się jako działacz sportowy.
• Tom Brady: Amerykański futbolista, który zakończył swoją karierę w roku 2023. Bardzo szybko odnalazł się w roli komentatora sportowego.

Jednak nawet tak zgrabne przejście wymaga zmiany przekonań dotyczących samego siebie i świata oraz ustalenia na nowo własnych celów, stworzenia nowych relacji czy nauki funkcjonowania w nowej rzeczywistości. To naprawdę dużo do przemyślenia. Nic więc dziwnego, że wśród sportowców kończących karierę często pojawiają się depresja, lęki, trudności z adaptacją do nowego życia, problemy finansowe czy zdrowotne. Będąc sportowcem często jesteś otoczony różnymi ludźmi oferującymi różne wsparcie – zaczynając od trenera, członków zespołu po fizjoterapeutów. psychologa, lekarza czy innych specjalistów. Po zakończeniu kariery ten kontakt może być coraz rzadszy, a u sportowca może rosnąć poczucie osamotnienia. Dodajmy do tego fakt, że będąc sportowcem trudno utrzymywać przyjaźnie. W końcu czasu na życie poza sportem jest tak mało.

Kolejnym wyzwaniem, z jakim mierzą się sportowcy są problemy finansowe. Nie wszyscy zarabiają duże pieniądze, które pozwalają żyć bez obaw kolejne kilka lat. W takiej sytuacji po zakończeniu kariery muszą znaleźć nową pracę, a o to nie zawsze jest łatwo.

Wieloletnie intensywne treningi mogą prowadzić do problemów zdrowotnych, które utrudniają adaptację do nowego życia. Jeśli sportowiec kończy karierę w wyniku kontuzji to dodatkowym wyzwaniem staje się wyleczenie. Taka sytuacja stawia też dodatkowe psychologiczne wyzwania – przecież nową sytuację trzeba zaakceptować, pogodzić się z tym, że zdrowie nie pozwoliło dalej rywalizować. Wtedy kluczowe może być właśnie wsparcie mentalne.

Często sportowcy są tak skoncentrowani na swojej karierze, że nie mają czasu na rozwijanie innych pasji i umiejętności. Po zakończeniu kariery mogą czuć się nieprzygotowani do życia poza sportem. Nie wiedzieć, co lubią i w czym innym są dobrzy. „Sport to wszystko, co umiem” – takie myśli nie pomagają czuć się pewniej w nowej rzeczywistości.

Wszystkie te czynniki sprawiają, że zakończenie kariery sportowej jest trudnym i wymagającym procesem. Dlatego tak ważne jest, aby sportowcy mieli wsparcie psychologiczne i merytoryczne, które pomoże im przejść przez ten trudny okres.

Zakończenie kariery sportowej – zmiana tożsamości

Tożsamość sportowca to stopień, w jakim zawodnik identyfikuje się z rolą zawodnika. Każdy z nas realizuje w społeczeństwie wiele zadań: pracownika, brata, żony, dziecka, przyjaciela itd. Rola sportowca jest tak angażująca, że pozostałe idą w cień. Na tożsamość sportowca składają się:

• myślenie o samym sobie, jako o kimś innym niż etatowy pracownik,
• koncentracja na realizacji celów sportowych
• inni sportowcy stanowiący punkt odniesienia oraz wsparcia
• uznanie w społeczeństwie (popularność czy bycie przykładem dla innych)
• specyficzny rytm życia wyznaczany przez zawody i treningi, naznaczony silnym stresem,
• praca nad własnym ciałem i umiejętnościami fizycznymi,
• akceptacja i zadowolenie z siebie tworzone na bazie ćwiczeń i fizycznych zdolności a umiejętności.

Gdy tego wszystkiego zabraknie może pojawić się poczucie pustki i zagubienia. Wszystko, co działało do tej pory, nagle przestaje. Skąd więc sportowiec ma wiedzieć, co dalej. Silne zaangażowanie się tylko w jedną rolę to ogromne ryzyko. Co stanie się, jeśli z jakiegoś powodu poniesiesz porażkę? Jak wpłynie ona na Twoją samoocenę, jeśli to tam dajesz z siebie 100%? Osoby nieuprawiające zawodowo sportu mogą realizować się w wielu różnych rolach i to chroni ich samoocenę przed spadkiem. Nawet jeśli nie idzie mi w pracy, to nadal mogę oprzeć się na tym, że jestem dobrą córką, dziewczyną czy przyjaciółką. Ostatecznie całościowo nie wypadam tak najgorzej i nie myślę o sobie źle. Natomiast sportowiec, któremu ostatnio nie idzie, może nie mieć innych ról do odwołania się w ciężkich chwilach. Zmiana tożsamości to proces, który wymaga czasu.

Co dzieje się po zakończeniu kariery? Zmienia się wieloletni i powtarzany model funkcjonowania. Sportowiec wchodzi w inny rytm pracy – może przypominać bardziej etatowy, np. gdy zawodnik zaczyna angażować się w nauczanie i wykłada na uczelni. Przed taką osobą stają nowe cele, a ciało po wielu latach trudów i kontuzji nie jest  już tak sprawne, jak wcześniej. Dlatego też ważne jest, by znaleźć nowe źródła dla swojej samooceny i samoakceptacji.

Życie po sporcie i proces żałoby

Zakończenie kariery to strata. Strata dotychczasowego trybu życia, możliwości, sposobu działania. Dlatego radzenie sobie z emocjami po zakończeniu kariery może przypominać proces żałoby. Składa się on z kilku etapów:

• Zaprzeczenie:
  • Na początku sportowiec może nie dopuszczać do siebie myśli o zakończeniu kariery. Może bagatelizować sygnały, które na to wskazują, lub żywić nierealistyczne nadzieje na powrót do sportu. „To tylko chwilowy kryzys, jeszcze wrócę do formy”, „Jeszcze nie jestem gotowy, to nie może się dziać”.
• Gniew:
  • Gdy zaprzeczenie ustępuje, pojawia się gniew. Sportowiec może czuć złość na siebie, na kontuzję, na trenera, na cały świat. Może obwiniać innych za swoją sytuację. „To niesprawiedliwe, dlaczego to mnie spotkało?”, „Zniszczyli mi karierę!”.
• Targowanie się:
  • W tym etapie sportowiec próbuje „negocjować” z losem. Może obiecywać sobie, że zmieni swoje podejście, jeśli tylko dostanie jeszcze jedną szansę. Może szukać cudownych rozwiązań lub desperacko próbować wrócić do sportu. „Jeśli tylko wyzdrowieję, będę trenować ciężej niż kiedykolwiek”, „Jeszcze jeden sezon, tylko jeden…”.
• Depresja:
  • Gdy targowanie się nie przynosi efektów, pojawia się smutek i przygnębienie. Sportowiec może czuć się bezradny, pozbawiony energii i motywacji. Może izolować się od innych i tracić zainteresowanie dotychczasowymi pasjami. Nie mam już po co żyć”, „Nic już nie ma sensu”.
• Akceptacja:
  • W końcu sportowiec zaczyna akceptować swoją nową rzeczywistość. Zaczyna dostrzegać pozytywne aspekty życia po sporcie i szukać nowych celów. „To koniec pewnego etapu, ale początek nowego”, „Mam wiele możliwości, muszę je tylko odkryć”.

To ogólny model przeżywania żałoby, jednak każdy zawodnik przechodzi go indywidualnie. Etapy wcale nie muszą następować po sobie, dokładnie tak jak w teorii. Możliwe jest też wracanie do przebytych już etapów lub przeskoczenie któregoś z nich. Nie ma też określonego czasu, ile każdy z okresów powinien trwać. To kwestia bardzo indywidualna. Na tym etapie wsparcie psychologiczne może okazać się wyjątkowo ważne.

Zakończenie kariery sportowej a relacje z innymi

Jednym z wielu wyrzeczeń, z jakimi mierzą się sportowcy jest ograniczona ilość kontaktów społecznych. Będąc ciągle w drodze trudno dbać o wartościowe relacje, podtrzymywać te już istniejące czy budować nowe. W teorii zakończenie kariery powinno dawać więcej czasu i miejsca na angażowanie się w relacje. Nie zawsze jednak sytuacja jest tak prosta.

Sportowcy często spędzają większość czasu w środowisku sportowym, budując silne więzi z trenerami, kolegami z drużyny i innymi zawodnikami. Po zakończeniu kariery te relacje mogą osłabnąć lub zaniknąć, co prowadzi do poczucia osamotnienia.

Relacje z rodziną i przyjaciółmi mogą ulec zmianie, ponieważ sportowiec ma teraz więcej czasu i uwagi, które może im poświęcić. Może to prowadzić do wzmocnienia więzi, ale także do konfliktów, jeśli obie strony nie potrafią się dostosować do nowej sytuacji.

Sportowiec może nawiązać nowe relacje w innych obszarach życia, np. w pracy, w wolontariacie lub w innych pasjach. Te nowe relacje mogą pomóc w budowaniu nowej tożsamości i poczucia przynależności.

Reakcje otoczenia na zakończenie kariery mogą być różne. Niektórzy ludzie mogą podziwiać sportowca za jego osiągnięcia, inni mogą go postrzegać jako „byłego sportowca”, a jeszcze inni mogą nie wiedzieć, jak się zachować. Te reakcje mogą wpływać na samopoczucie sportowca i jego relacje z innymi.

Koniec kariery a samoocena: chwiejne fundamenty

Zakończenie kariery sportowej to moment, który dla wielu sportowców stanowi prawdziwy wstrząs. Ich samoocena, przez lata budowana na osiągnięciach sportowych, nagle traci grunt pod nogami. Wyobraź sobie sportowca, który od najmłodszych lat poświęcał się treningom, rywalizacji, dążeniu do perfekcji. Jego tożsamość, poczucie własnej wartości, a nawet relacje z innymi ludźmi były nierozerwalnie związane ze sportem.

Kiedy przychodzi moment zakończenia kariery, czy to z powodu kontuzji, wieku czy braku motywacji, sportowiec staje przed ogromnym wyzwaniem. Jego samoocena, dotychczas oparta na zewnętrznych czynnikach, takich jak wyniki, medale czy uznanie kibiców, zaczyna się chwiać.

• Utrata poczucia sprawczości: Sportowiec, który przez lata miał poczucie kontroli nad swoim życiem, nagle traci tę kontrolę. Pojawia się poczucie bezradności i braku wpływu na własne życie.
• Wątpliwości co do własnej wartości: Sportowiec, który przez lata był podziwiany i doceniany, nagle staje się „byłym sportowcem”. Pojawiają się wątpliwości co do własnej wartości, poczucie, że jest się nikim bez sportu. Zawodnicy mogą czuć się, jakby stracili swoją tożsamość, ponieważ ich poczucie własnej wartości było związane z ich osiągnięciami sportowymi.
• Porównywanie się z innymi: Sportowiec, który przez lata rywalizował z innymi, nadal porównuje się z nimi, nawet po zakończeniu kariery. Może pojawić się zazdrość i zawiść, gdy widzi, jak inni sportowcy odnoszą sukcesy. To porównywanie może prowadzić do obniżenia samooceny i poczucia, że jest się gorszym od innych.
• Brak nowych celów: Sportowiec, który przez lata miał jasno określone cele, nagle traci je z oczu. Pojawia się poczucie pustki, braku sensu życia i znaki zapytania, co robić dalej, jak zagospodarować swój czas.

Wsparcie psychologiczne, rozmowy z bliskimi, rozwijanie nowych pasji – to wszystko może pomóc sportowcowi odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zbudować silną, stabilną samoocenę.

Jak przygotować się do końca sportowej kariery?

Koniec kariery to dla wielu sportowców olbrzymie wyzwanie, jednak możliwe jest przygotowanie się do niego. Nie bez przyczyny mówi się, że sportowcy to późniejsi świetni pracownicy. Cechy ukształtowane przez sport, jak np. pracowitość, koncentracja na celach, umiejętność działania pod presją są bardzo cenione wśród pracodawców. Koniec kariery sportowej to nie koniec życia, to początek nowego rozdziału. Aby ten rozdział był udany, warto się do niego odpowiednio przygotować. Oto kilka konkretnych strategii i technik:

• Planowanie kariery pozasportowej:
  • Już w trakcie kariery sportowej warto zastanowić się, co chciałbyś robić po jej zakończeniu.
  • Zastanów się nad swoimi pasjami, zainteresowaniami i umiejętnościami.
  • Zbadaj rynek pracy i poszukaj możliwości rozwoju w interesujących Cię dziedzinach.
  • Nawiąż kontakty z ludźmi z branży, która Cię interesuje.
  • Rozważ podjęcie studiów lub kursów, które przygotują Cię do nowej pracy.
• Budowanie sieci kontaktów:
  • Nawiązuj relacje z ludźmi spoza świata sportu.
  • Uczestnicz w konferencjach, szkoleniach i spotkaniach branżowych.
  • Korzystaj z mediów społecznościowych, aby budować swoją markę osobistą.
• Rozwijanie umiejętności pozasportowych:
  • Inwestuj w rozwój umiejętności, które będą przydatne w przyszłej pracy, np. umiejętności komunikacyjne, negocjacyjne, zarządzanie projektami.
  • Ucz się języków obcych.
  • Rozwijaj swoje pasje i zainteresowania.
• Przygotowanie finansowe:
  • Zadbaj o stabilność finansową, aby mieć pewność, że będziesz miał środki na utrzymanie po zakończeniu kariery.
  • Inwestuj w różne aktywa, aby dywersyfikować swoje źródła dochodu.
  • Skonsultuj się z doradcą finansowym, aby opracować plan finansowy.
• Wsparcie psychologiczne:
  • Skorzystaj z pomocy psychologa sportu lub psychoterapeuty aby przygotować się mentalnie do zakończenia kariery.
  • Naucz się radzić sobie ze stresem, lękiem i innymi emocjami, które mogą pojawić się w tym trudnym okresie.
  • Rozwijaj umiejętności radzenia sobie z kryzysem tożsamości.
• Budowanie tożsamości pozasportowej:
  • Rozwijaj swoje pasje i zainteresowania, które nie są związane ze sportem.
  • Spędzaj czas z rodziną i przyjaciółmi.
  • Angażuj się w wolontariat lub inne działania, które dają Ci poczucie sensu i spełnienia.
• Utrzymywanie aktywności fizycznej:
  • Nie rezygnuj z aktywności fizycznej po zakończeniu kariery.
  • Uprawiaj sport rekreacyjnie, aby dbać o zdrowie i dobre samopoczucie.
  • Znajdź nową dyscyplinę sportową, która sprawia Ci przyjemność.
• Akceptacja zmian:
  • Zakończenie kariery sportowej to naturalny etap w życiu każdego sportowca.
  • Zaakceptuj zmiany, które zachodzą w Twoim życiu.
  • Skup się na pozytywnych aspektach nowej rzeczywistości.

Pamiętaj, że zakończenie kariery sportowej to nie koniec, to początek nowego, ekscytującego rozdziału w Twoim życiu. Przygotuj się do niego odpowiednio, a będziesz mógł cieszyć się pełnią życia po sporcie.

Wsparcie psychologiczne po zakończeniu kariery

W procesie zakończenia kariery sportowej kluczową rolę odgrywa wsparcie psychologiczne. Psycholog sportu lub psychoterapeuta może pomóc sportowcowi w radzeniu sobie z szeregiem wyzwań, które pojawiają się w tym trudnym okresie. Przede wszystkim, specjalista może pomóc w przepracowaniu emocji związanych z utratą dotychczasowej tożsamości i roli społecznej. Wsparcie psychologiczne jest nieocenione w procesie żałoby, pomagając sportowcowi przejść przez etapy zaprzeczenia, gniewu, targowania się, depresji i akceptacji. Psycholog może również pomóc w budowaniu nowej tożsamości, odkrywaniu nowych pasji i zainteresowań oraz w wyznaczaniu nowych celów życiowych. Co więcej, specjalista może nauczyć sportowca technik radzenia sobie ze stresem, lękiem i innymi trudnymi emocjami, które mogą pojawić się w tym okresie. Wsparcie psychologiczne może również pomóc w budowaniu pewności siebie i poczucia własnej wartości, które mogą zostać nadszarpnięte po zakończeniu kariery. Warto podkreślić, że psycholog sportu może również pomóc w przygotowaniu mentalnym do zakończenia kariery, jeszcze w trakcie jej trwania, ucząc sportowca, jak budować zasoby psychiczne i jak przenosić sportowe umiejętności na inne dziedziny życia. Współpraca z psychologiem sportu to inwestycja w zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie sportowca, która może pomóc mu przejść przez ten trudny okres i zbudować satysfakcjonujące życie po sporcie. Rola psychologa sportu w procesie zakończenia kariery może okazać się kluczowa dla nowej rzeczywistości.

Czujesz, że ten temat Cię dotyczy? Umów się na sesję ?

Źródło:

Łuszczyńska, A. (2012). Psychologia sportu i aktywności fizycznej. Zagadnienia kliniczne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.