Ludzie od zawsze chcieli się zmieniać. Tak długo jak pragną zmian, tak długo zmagają się z problemami w jej przeprowadzeniu. Ten problem dotyczy także wielu sportowców, którym właśnie sposób myślenia przeszkadza w grze. W jaki sposób przeprowadzić zmianę myślenia i przekonań, by była skuteczna?
Każdy chce się zmieniać
Przypomnij sobie, co ostatnio chciałeś zmienić? Dietę? Aktywność fizyczną? Nowe zdrowe nawyki? Mniej czasu w social mediach? Ile z nich udało Ci się przeprowadzić z sukcesem? Jeśli teraz przed oczami widzisz swoje nowe zdrowe nawyki to gratulacje! 
Ale każdy z nas ma na swoim koncie jakieś nieudane zmiany.
Do zmiany zachęca nas otoczenie. W końcu cały czas „musimy” wychodzić ze swojej strefy komfortu, bo w przeciwnym razie się nie rozwijamy. Już w starożytności wiadomo było, że „jedyną stałą rzeczą w życiu jest zmiana„. I owszem wraz z upływem czasu wszyscy się zmieniamy, zmienia się nasze środowisko, ludzie wokół nas, wygląd miast, nasze zwyczaje i poglądy (bo przecież tylko krowa ich nie zmienia).
Zmiany myślenia
Gdy coś nam doskwiera, uwiera, zabiera radość podejmujemy decyzję o zmianie. Tylko niestety nie zawsze dajemy radę w niej wytrwać. Dochodzimy do wniosku, że to za trudne i tracimy motywacje. Wracamy do punktu wyjścia ramię w ramię ze starymi nawykami, ale teraz w towarzystwie poczucia porażki i stwierdzenia, że taki już jestem.
W psychologii ważnym obszarem jest zmiana myślenia. Na przekonaniach opiera się jedno z głównych podejść – poznawczo-behawioralne. Według niego zachowanie jest wynikiem tego, jak myślimy. A jeśli zmienimy swoje myślenie zmieni się także nasze zachowanie.
Zmiana przekonań w psychologii sportu to jeden z ważnych obszarów pracy. Na co dzień zawodnikom towarzyszą różne myśli: „dam radę”, „jestem do niczego”, „uda mi się”, „nie zasługuję na to, żeby tu być”. Czasami mogą być nieuświadomione – tzn. niekoniecznie potrafimy wskazać i jasno określić przekonanie, które nami kieruje. One po prostu są i sterują naszym zachowaniem zza kulis. Bo czy zawodnik z przekonaniem „jestem do niczego” pokaże 100% swoich możliwości?
Po czym poznać skuteczną zmianę?
Po czym poznałbyś, że osiągnąłeś sukces zmieniając coś w swoim życiu? Ja zwróciłabym uwagę na trwałość, czyli czy zmiana mimo upływu czas trwa nadal i tak dobrze się z nią czujesz, że aż zapomniałeś, że kiedyś było inaczej. Niestety tylko niektóre zmiany są trwałe, a często wracamy do starych przyzwyczajeń.
Tak samo dzieje się w przypadku przekonań. Na nic popularne stwierdzenie, że wystarczy zmienić swoje myślenie, by świat rzucił się do Twoich stóp. Szczególnie mylące jest słowo „wystarczy”. Sugeruje, że to coś małego, coś co nie wymaga od nas wysiłku i tylko jeden malutki kroczek dzieli Cię od przełomowej zmiany.
Czerwona lampka powinna się zapalić także, gdy zobaczysz nagłówki typu „jak zmienić swój sposób myślenia w 3 krokach” czy „zmień sposób myślenia w tydzień”. Bo może rzeczywiście je zmienisz, pytanie tylko na jak długo?
Jak przebiega zmiana w psychologii?
W lepszym zrozumieniu, jak funkcjonuje zmiana i co tak naprawdę musisz zrobić, by była trwała pomaga transteoretyczny model zmiany (Prochaska, DiClemente, 1982). Ja pierwszy raz zetknęłam się z nim podczas kursu Racjonalnej Terapii Zachowania.
Według autorów zmiana przebiega w 5 etapach:
- Prekontemplacji
- Kontemplacji
- Przygotowania
- Działania
- Utrzymania
Jak zatem przeprowadzić zmianę myślenia według tej teorii? Czasami już sama wiedza na temat tego procesu może być bardzo pomocna, bo pozwala przygotować się na nadchodzące przeszkody.
Prekontemplacja
To stan, w którym jeszcze nie zdajesz sobie sprawy, że Twój sposób myślenia Ci przeszkadza. Nie widzisz nic niepokojącego i nic nie chcesz zmieniać.
Kontemplacja
Uświadamiasz sobie, że coś jest nie tak. Zauważasz, że Twój sposób myślenia nie służy Ci jako zawodnikowi. Zaczynasz czuć, że czas coś zmienić. Na tym etapie możesz rozważać zwrócenie się do specjalisty po pomoc.
Przygotowanie
Zaczynasz planować zmianę – jak będzie przebiegała, w jaki sposób jej dokonasz, kiedy będziesz działał? Jeszcze nie podejmujesz żadnych działań. Mentalnie się do niej przygotowujesz, wyobrażasz ją sobie. Ważne jest byś nie pominął tego etapu – bez niego zmiana przekonań może skończyć się niepowodzeniem.
Działanie
Nadszedł ten czas! Przechodzisz do działania. Samodzielnie lub razem z psychologiem przygotowujesz nowe przekonania. Przekonania, które pomogą Ci być lepszym. To Ty je stworzyłeś, nikt Ci ich nie narzucił i już cieszysz się na myśl, jak zmienisz się jako sportowiec.
Ważne jest byś nowe przekonania stworzył przy wsparciu psychologa! Jako specjalista pomoże Ci określić je w zdrowy sposób. One wcale nie muszą być pozytywne! Najważniejsze, by były zdrowe, a te dwa sformułowania nie są równoznaczne. Spójrz na przykład:
Jestem do niczego i nigdy nie wygram -> Jestem świetnym zawodnikiem i wygram wszystkie zawody, w jakich startuję
To tak jakbyś wybierał jedną albo drugą opcję. Tylko nie ma gwarancji, że to pozytywne rzeczywiście będzie skuteczne. Znacznie lepiej wybrać zdrową wersję np. Wygrywam i przegrywam, jak każdy w sporcie.
To tylko przykład stworzony na potrzeby tego posta. Za każdym razem o przekonaniach decyduje zawodnik, psycholog tylko udziela wskazówek, by stworzyć zdrowe przekonanie.
Uwaga! Pułapka!
Masz już swoje nowe zdrowe przekonanie. Z entuzjazmem zaczynasz wprowadzać je w życie. Ale zaczynają pojawiać się problemy. Niby Ty stworzyłeś swoje nowe myślenie, ale czujesz, że nie są do końca Twoje. To trochę tak jakbyś miał na sobie źle dobrane ubranie – cały czas coś Cię uwiera i chcesz się go pozbyć.
To całkowicie normalne! Przez X lat korzystałeś z poprzednich przekonań, więc nic dziwnego, że tak trudno je teraz zmienić. Jako sportowiec miałeś może do czynienia z sytuacją, gdy musiałeś zmieniać nawyki ruchowe – nauczyłeś się źle wykonywać jakiś element. Jeśli tak, to przypomnij sobie, jak ciężkie było nauczenie się poprawnego wykonania. Tak samo jest w przypadku myślenia.
Na tym etapie nie będzie łatwo. Nie będzie też szybko. Ale jeśli się nie poddasz, to z czasem nowe myślenie stanie się naprawdę Twoje i zacznie przychodzić Ci całkiem bez wysiłku.
Utrzymanie
Działasz zgodnie ze swoimi nowymi przekonaniami i przychodzi Ci to łatwo. Tutaj możesz już świętować sukces, bo zrobiłeś to. Dokonałeś zmiany!
Znajomość procesów psychologicznych, które kierują zmianą przekonań pomoże Ci przygotować się na trudniejsze chwile. To po prostu etap, który musisz przetrwać. A dzięki wiedzy możesz się na niego przygotować. Powodzenia!
Czujesz, że ten temat Cię dotyczy? Umów się na sesję, popracujemy nad Twoją najlepszą formą ?
Psychologia sportu
