Psychologia sportu

Tamara Pielas
stres w sporcie
W praktyce

Stres w sporcie – nierozłączny duet?

Stres i motywacja to chyba dwa najbardziej popularne psychologiczne terminy, o których mówi się w sporcie. W końcu odmieniane są przez wszystkie przypadki przez wszystkich w niego zaangażowanych: zawodników, trenerów, kibiców, działaczy. O stresie w sporcie mówi się zazwyczaj w negatywnym kontekście. Tylko czy słusznie?

Z tego wpisu dowiesz się:

  • co to jest stres,
  • w jaki sposób nasz organizm reaguje na stres,
  • jakie są przyczyny stresu,
  • czym różni się stres pozytywny od negatywnego.

Co to jest stres?

Mówimy o nim wiele, nie tylko w kontekście boiska, więc pewnie każdy z nas byłby w stanie opisać, czym jest stres.  Zrobiłby to na swój sposób i w zapewne każda taka definicja byłaby poprawna.  Psychologia mówi, że stres to syndrom niespecyficznych zmian przystosowawczych, pojawiających się w odpowiedzi na trudną sytuację. Stres to także nierównowaga pomiędzy wyzwaniami, jakie stawia nam zewnętrzne środowisko a zdolnością do stawienia im czoła.

A teraz „po naszemu”:

Stres występuje wtedy, gdy pojawiają się pewne oczekiwania (np. zwycięstwo w meczu), którym nie możemy nie spełnić ze względu na niewystarczające umiejętności (np. oczekiwanie triumfu w meczu ze znacznie lepszym rywalem). Co więcej, niespełnienie tych oczekiwań może nieść ze sobą poważne konsekwencje (np. jeśli nie wygramy nadchodzącego meczu z trudnym przeciwnikiem, to prawdopodobnie spadniemy w z ligi).

Tak trudna sytuacja sprawia, że musimy zareagować. Tylko jak? I tu pojawiają się schody, bo każdy z nas inaczej reaguje na stres. To właśnie te „niespecyficzne zmiany przystosowawcze” – działania podejmowane, by poradzić sobie z wyzwaniem.

Fazy stresu

Stres pojawia się, gdy czujemy, że stojące przed nami zadanie przewyższa posiadane umiejętności. By jednak poradzić sobie z nieprzyjemną sytuacją nasze ciało zaczyna przygotowywać się do działania. To tzw. ogólny syndrom adaptacyjny, składający się z 3 faz:

  1. stadium reakcji alarmowej,
  2. stadium odporności,
  3. stadium wyczerpania.

Najpierw przygotowujemy się do wyzwania i mobilizujemy wszystkie siły, by sobie z nim poradzić. To właśnie stadium reakcji alarmowej. Gdy nasz organizm zgromadzi wszystkie możliwe zasoby, to przechodzi do działania, czyli aktywnego radzenia sobie z przeciwnościami (stadium odporności). W najlepszym razie tutaj właśnie kończy się oddziaływanie stresu, bo poradziliśmy sobie z jego źródłem. Jednak w wielu przypadkach tak się nie dzieje, a przyczyna stresu nie znika. Wtedy przechodzimy do stadium wyczerpania. Organizm nie jest już w stanie dłużej utrzymać wytężonej mobilizacji z pierwszego stadium, pojawia się wyczerpanie, a my funkcjonujemy coraz gorzej. Dlatego właśnie stres ciągły (chroniczny) jest tak wyniszczający dla organizmu.

Stres sprawia, że działamy na najwyższych obrotach, a to wymaga zdwojonej energii. Tylko, ile jesteśmy w stanie wytrzymać w takim napięciu, mobilizacji i gotowości do działania? Nawet jeśli uda nam się go utrzymać przez dłuższy czas, to konsekwencje dla naszego ciała i psychiki mogą być naprawdę poważne.

Zobacz też:  Jak trenować, by odnieść sukces? 10 zasad

Walcz lub uciekaj

Z pojęciem stresu nierozerwalnie łączy się też reakcja „walki lub ucieczki”. Organizm w stanie mobilizacji może podjąć dwa rodzaje działania – walczyć lub uciec. Walka to podjęcie wyzwania, uczestniczenie w rywalizacji, stawienie czoła wymaganiom. Z kolei reakcja ucieczki polega na próbie uniknięcia bezpośredniego zetknięcia się z przyczyną stresu.

W jaki sposób organizm reaguje na stres?

Gotowość do działania przejawia się tym, co dzieje się z naszym ciałem. Przypomnij sobie, jak czułeś się, gdy byłeś zdenerwowany. Prawdopodobnie Twój oddech przyśpieszył, serce biło szybciej, krew krążyła prędzej niż zazwyczaj. Jednocześnie wzrosła krzepliwość krwi, byś w razie zranienia nie stracił jej zbyt wiele. Dodatkowo dochodzi do tego zwiększone napięcie mięśni, wstrzymanie trawienia. Znika głód, spada wrażliwość na ból, zmysły się wyostrzają, rośnie szybkość reakcji. Wszystko to dzieje się po to, byś był gotowy do stawienia czoła wyzwaniom.

Zobacz też:  12 cech mistrzów olimpijskich, które pomogą Ci odnieść sukces

Co wywołuje stres?

Stres może pochodzić zarówno z otoczenia, jak i z nas samych. Do najważniejszych zewnętrznych czynników wywołujących stres należą waga wydarzenia oraz wiążąca się z nim niepewność. Im ważniejsze wydarzenie, tym więcej stresu może wywoływać. Tak samo, im większą niepewność zawodnik odczuwa przed zawodami, tym silniejszy może być odczuwany przez niego stres.

Do najważniejszych, wewnętrznych przyczyn stresu należą lęk jako cecha oraz niska samoocena. Pierwsza z nich dotyczy tego, czy zawodnik uznaje rywalizację za zagrażającą. Z kolei niska samoocena sprawia, że sportowiec postrzega swoje zdolności do poradzenia sobie z sytuacją jako niewystarczające (co nie zawsze jest zgodne z prawdą).

Stres pozytywny i negatywny

Nie można jednoznacznie stwierdzić, że stres to coś złego. Stres pozytywny to taki, który działa jak motywator, sprawia że potrafisz rzucić wszystkie swoje siły do walki. Taki krótkotrwały stres pozwala Ci zaprezentować swoje umiejętności i poradzić sobie z wyzwaniami. Jednak ma on także inną twarz – negatywną, paraliżującą. I to ona odpowiada za to, że na boisku nie pokazujesz nawet 50% swoich umiejętności.

Dlaczego odczuwamy stres? Stres to sygnał, że stojące przed nami zadanie jest ważne, że zależy nam na ostatecznym rezultacie. Jest on potrzebny, by móc dać z siebie wszystko. Stres w sporcie może pomagać, ale i przeszkadzać. Wszystko zależy od tego, czy znasz i stosujesz sposoby radzenia sobie ze stresem oraz w jaki sposób go postrzegasz. Jeśli uważasz, że jest dla Ciebie szkodliwy i nie pozwala Ci prezentować swoich umiejętności i cieszyć się rywalizacją, to może warto zastanowić się nad współpracą z psychologiem sportu?

Źródło:

Red. Krawczyński, M., Nowicki, D. (2004). Psychologia sportu w treningu dzieci i młodzieży. Warszawa:Centralny Ośrodek Sportu.

Weinberg, R.S, Gould, D. (2007). Foundations of sport and exercise psychology. Champaing: Human Kinetics

Nie wiesz, gdzie szukać pomocy, w związku z odczuwanym stresem? Zastanawiasz się, dlaczego stres Cię paraliżuje? Napisz na [email protected] czy wypełnij formularz kontaktowy, a wspólnie zastanowimy się, co można zrobić.

 

Formularz kontaktowy
1 + 6 =

 

Zarządzanie polityką prywatności

Cookies

Pliki cookies są niezbędne, by strona działała prawidłowo.

Cookies

Google Analitics

Cookies GA pozwalają na zbieranie danych analitycznych i statystycznych.

Google Analitics

Disqus

Na blogu wykorzystywany jest zewnętrzny system do komentowania Disqus.

Cookies

Close your account?

Your account will be closed and all data will be permanently deleted and cannot be recovered. Are you sure?